Kritiek op je werk: wat kun je daarmee?

Geschreven in Blog, Ondernemerschap door Leonore Noorduyn15 reacties

‘We zijn niet tevreden’. Die opmerking doet pijn. Snel wegstoppen, die kritiek, met de pijn erbij. Maar wat doe ik dan met dat compliment? Is dat dan wel waar? Een kijkje in mijn hoofd met al zijn verwarrende gedachten en over wat dan wel werkt.

Mail. Wauw, iemand schrijft mij hoe blij ze is met de tekst die ik voor haar heb geschreven. Nota bene voor een tekstproject dat ik al tien jaar geleden heb afgerond, maar waar ze nu nog steeds van profiteert. Omdat ik alles zo helder en concreet had opgeschreven. Vindt ze.

Een vrolijke week

De stoel onder mij begint een rondedansje, de kamer wordt een paar tinten lichter en de gedachten in mijn hoofd beginnen hardop te lachen. De rest van mijn week kan niet meer stuk.

Tegelijk zeg ik tegen mezelf: nou ja, zo goed was het nou ook weer niet wat ik heb gedaan. Zij is vast een heel positief persoon.

Dat was op maandag.

Kramp in mijn buik

Dinsdag. Mail van iemand anders, over een ander tekstproject. Hij is niet 100 procent tevreden.

Knak. Direct een kramp in mijn buik. Au.

En daar gaan mijn gedachten om die pijn minder te voelen: wat maakt het uit, gisteren heb ik toch zo’n mooi compliment gehad? Je kunt nu eenmaal niet altijd alles goed doen voor iedereen. En: Hij heeft zelf ook dit en dit fout gedaan. Geen wonder dat ik het niet goed kon doen.

Storende gedachten

Het helpt niet. Ik heb even geen zin meer om te werken. Nieuwe gedachten komen: O jee, nu krijg ik nooit meer zulk werk. Hij zal mij nu niet nog een opdracht geven en ook niet anderen naar mij doorverwijzen. En: Zie je wel, ik ben nu eenmaal niet iemand die een tekstproject goed kan afronden.

Maar wacht eens. Ik had toch al een mailtje van haar gehad dat ze zo trots was op het resultaat? Waar heb ik dat mailtje? Zo erg kan die kritiek dan toch niet zijn?

De volgende minuten – of is het langer? – zoek ik me suf in mijn inbox om dat mailtje terug te vinden. Ja, daar staat het. Hoe kan het dan dat ze nu toch niet helemaal tevreden is? Er klopt iets niet.

Terug naar de laatste mail. Er staat alleen maar dat hij niet 100 % tevreden is. Dat is toch iets heel anders dan dat hij het compleet afwijst? En dat hij mij niet goed vindt? En dat ik dus nooit meer zulke tekstprojecten zou kunnen doen? Je overdrijft met die kritiek op jezelf, Leonore. Bovendien, je hebt al eindeloos veel tekstprojecten goed afgerond. Dit is er maar eentje.

Mijn gedrag relativeren

Bovendien. De positieve feedback gisteren relativeerde ik onmiddellijk omdat ik dacht: ach, zij is gewoon altijd enorm positief. Dat kan ik nu toch omdraaien? Deze persoon is misschien iemand die snel ziet wat er niet goed is. Zo ben ik zelf toch ook vaak?

Al deze gedachten helpen me een milliseconde. Maar dat nare gevoel komt iedere keer weer terug, terwijl ik het zo graag weg wil hebben.

Dan maar verder werken, dan vergeet ik het vanzelf wel. Dat helpt. Korte tijd. Maar de hele ochtend blijft dat rotgevoel oppoppen. Ik spreek mezelf streng toe en zeg dat ik niet zo stom moet zijn door zo van slag te zijn van het mailtje.

Zelfrechtvaardiging en zelfbeschuldiging

Ik weet: dit heeft te maken met cognitieve dissonantie. Je probeert het zelfbeeld dat je goed bent overeind te houden. Vaak begin je met zelfrechtvaardiging: het ligt niet aan mij maar aan de ander. Of je zegt dat het wel meevalt met die kritiek. Precies wat ik ook deed.

Dat werkt niet, dus daarna schiet je automatisch in de zelfbeschuldiging: ik heb het fout gedaan en ik kan het niet. Uiteindelijk kom je dan wel over die nare gevoelens heen, en dan ga je weer over tot de orde van de dag.

Er is dan 1 maar: je leert niet van je fouten, aldus het boek Goed voor de groep (van Karin de Galan). Pas als je neutraal reageert op kritiek, dus zonder dat je in de zelfrechtvaardiging of zelfbeschuldiging schiet, kun je de woorden zien als niet meer dan woorden met een inhoud.  Dan zie ik dat in de mail alleen maar staat ‘we zijn niet 100 % tevreden’. Dan ben ik in staat te onderzoeken wat de ander precies bedoelt en durf ik te reflecteren op wat ik mogelijk niet goed heb gedaan.

De bal blijft stuiteren

Ik herken mijn zelfrechtvaardiging en zelfbeschuldiging als gevolg van dat nare gevoel dat ik probeer kwijt te raken. Ik kan mijn gedrag ook vergelijken met een bal die ik onder water probeer te duwen. Hoe harder ik duw hoe meer dat ding weer omhoog schiet.

Hoe kom ik dan af van die automatische reactie op kritiek? En hoe kom ik dan werkelijk af van dat nare gevoel?

Weer rustig

Mijn methode is deze, hoe paradoxaal het ook klinkt: dat nare gevoel maar gewoon toelaten, zoals ik dat geleerd heb bij  onder andere meditatie. Even een paar minuten nemen om te erkennen: het is heel logisch dat ik een naar gevoel krijg van kritiek. Dat mag, ik hoef het niet weg te duwen

Het grappige is: na een paar minuten ben ik weer rustig en voel ik me weer goed, is dat nare gevoel inderdaad verdwenen. Al blijft het natuurlijk zo dat ik het niet leuk vind om te horen dat mijn werk in de ogen van mijn klant niet goed genoeg was. Ik kan het nu loskoppelen van mijn persoon.

Dat is het moment dat ik met een haast objectieve blik naar de mail kan kijken en een ‘volwassen’ reactie kan geven. Ik wil namelijk graag leren van mijn fouten en ik hoor graag de feedback. Ook als die negatief is.

Nu ben ik benieuwd:

Hoe ga jij om met kritiek en wat doe jij om dat vervelende gevoel kwijt te raken?

Over de auteur

Leonore Noorduyn

Bekijk hier haar volledige Tekstnet profiel.

Reacties

  1. In het algemeen schijnen vooral vrouwen (ik generaliseer) last te hebben van het type gedachtestromen dat je beschrijft. Ik ook!
    Hoe je ermee omgaat herken ik ook. Echter, ik mag me wel even rot voelen maar ik hoef er niet naar te handelen.
    Bovendien helpt mij de relativering dat een kritische opmerking nog niet betekent dat iets SLECHT is.

    Feedback vind ik een lastig fenomeen. Op zichzelf is feedback noch positief noch negatief. Het is slechts een reactie op iets wat gedaan of gemaakt is. “Dit is al goed en dat kan beter als je…”
    Als docent geef ik ook feedback en hoewel ik altijd zeg dat die bedoeld is om er beter van te worden, inzicht te krijgen in waar je groeimogelijkheden zitten, ervaren studenten dat niet altijd zo. Dat begrijp ik. Ik zal nooit meer vergeten dat ik jarenlang zelf feedback als negatief opvatte. Met mijn perfectionistische inslag kon ik niet anders. Daarvoor zorgden mijn onzekerheid en de angst dat ik nooit zou kunnen voldoen aan de veronderstelde eisen. Gelukkig is 95% van de perfectionistische ballast inmiddels verdwenen. De resterende 5 % zorgt nog voor die bruisende, verstorende gedachtestromen. C’est la vie baby!

    Feedback geven is overigens ook een kunst. Feitelijk is het nodig zo concreet mogelijk te zijn.

    Ik zou het interessant vinden van mannelijke collega’s te horen hoe zij in eerste instantie reageren op ‘niet 100% tevreden”. Kan best leerzaam zijn.

    Bedankt voor je blog, Leonore. Goed geschreven ook, leest lekker.

    1. Author

      Ja, Edith, het zou zeker interessant zijn om te horen of mannelijke collega’s met hetzelfde worstelen of totaal niet.

      Je hebt gelijk dat feedback op zichzelf niet positief of negatief is. Pas als wij er een gedachte aan geven, treedt het gevoel van positief of negatief in werking. Knap van jou dat je inmiddels nog maar ‘last’ hebt van 5 % van je gedachten.

      En bedankt voor je compliment :).

  2. Dag Leonore, Edith en meelezers,

    Ik pak die handschoen op, met een paar kanttekeningen. Ja, ik ben een mannelijke collega, en ja, ik reageer anders op kritiek dan jullie. Maar ik moet daarbij zeggen dat mijn reacties nu volstrekt anders zijn dan toen ik in het vak begon en zwaar aan mezelf twijfelde. Het nodige werk aan mezelf heeft mijn innerlijke criticus het zwijgen opgelegd; en in de jaren dat mijn stemming naar het depressieve neigde, kon ik behoorlijk stuk zijn van ‘niet 100% tevreden’. Waarmee ik maar wil zeggen dat wat ik hieronder beschrijf, mijn situatie van dit moment is.

    Om te beginnen: de complimenten. Als een opdrachtgever me laat weten dat hij mijn analyse briljant vond, als hij een stuk van mijn hand als voorbeeld aan mijn freelance-collega’s stuurt, als er een houten doos met twee flessen goede wijn wordt bezorgd nadat ik een klant uit een doodlopende straat bevrijd heb, als een relatie na twaalf jaar belt omdat hij ‘niemand anders weet die deze klus kan doen,’ dan neem ik die signalen voor waar aan. Dan is mijn dag goed, en de dag erop ook nog. Waarom zou ik twijfelen? Ze hoeven dat bericht of die doos niet te sturen; blijkbaar hebben ze er een goede reden voor.

    Dan feedback en kritiek. Volgens mij zijn dat twee verschillende dingen: feedback is gericht, to the point en functioneel. Kritiek kan van alles zijn. Met bruikbare feedback ga ik om zoals-i bedoeld is. Heb ik iets gemist? Dan pas ik het aan. Ik ben ook niet perfect (maar wel een beetje perfectionistisch).

    Mijn manier om kritiek te hanteren is het niet persoonlijk te maken. Het gaat over mijn werk, niet over mij, en in de meeste gevallen wél over de andere partij. Ik heb intussen genoeg meegemaakt om te weten dat mensen de kuren van hun baas (of hun partner), hun hond of hun eksterogen, bewust of niet, met alle gemak op hun leveranciers afreageren. Of een tekst maar half lezen terwijl er op Facebook iets belangrijks voorbij komt, of niet willen toegeven dat ze een waardeloze briefing gegeven hebben, of… Iedere collega kent de varianten. Negenennegentig van de honderd keer gaat het niet over mij. Dus als ik goed geslapen heb, leg ik het makkelijk naast me neer. Het enige waar mijn bloeddruk even van stijgt, is dat dit soort kritiek een hoop nodeloos extra werk oplevert.

    Tot slot, voor wat het waard is, iets over de genderkwestie. Ik herken de observatie van Edith. Maar ik heb ook het idee (generaliserend, van de koude grond) dat dat verschil voor de generatie vrouwen van na, pakweg, 1985 een heel stuk minder is – die komen op mij veel assertiever over. Genoeg hierover; anders komen we in een conversatie die op een ander forum thuishoort.

    1. Author

      Mooie analyse, Malik, en fijn dat je de handschoen oppakt :).

      Je hebt gelijk, feedback is iets anders dan kritiek. Deze blogs, bijvoorbeeld, komen op deze site na feedback van collega-bloggers. Altijd enorm waardevol, want vrijwel elke tekst wordt beter als anderen er kritisch doorheen gaan en laten zien waar er een inconsistentie zit, waar iets niet helemaal duidelijk is of waar een verkeerde werkwoordsvorm staat. Ik vind het alleen maar fijn, die feedback. Zo leer ik weer bij. Ook leuk omdat je zo ziet wat ieder zijn sterke en zwakke punten zijn.

      Wel bijzonder dat jouw innerlijke criticus nooit meer iets zegt. Hem herkennen als ‘dat ben ik niet, dat is maar een gedachte’, is al een stap. Maar dat hij zelfs nooit meer iets zegt, ik wist niet eens dat dat kon :).

      Overigens nu toch een kleine nuance van mijn blog. Het zijn fracties van secondes die ik beschrijf over wat er in mijn hoofd omgaat. Het is zeker niet zo dat mijn hele dag naar de maan is, maar wel dat het zo nu en dan weer boven komt. Totdat dit ‘draadje’ naar behoren is verwerkt, in dit geval: tot ik weet waar de klant niet tevreden over was. Het kan best zijn dat het iets is waar ik zelf ook niet blij mee was.

  3. Ik constateer dat ik ook iets moet nuanceren. Ik wil niet claimen dat mijn innerlijke criticus totaal uit mijn bestaan verdwenen is; het is wel zo dat-i nog maar een schim is van wat hij ooit was. En op sommige terreinen van mijn leven is hij meer actief dan op andere. Hij heeft het opgegeven zich met mijn werk te bemoeien; daar heb ik gewoon meer verstand van :-).

  4. Ja collega’s, veel van wat ik hier lees herken ik. Voor mij is het een eyeopener dat ik niet de enige ben die het moeilijk vindt om met kritiek op mijn werk om te gaan. Bij mij gaat het niet om ‘fracties van seconden’. Kritiek komt meestal per e-mail binnen. Afhankelijk van de aard ervan reageer ik er onmiddellijk ook fysiek op, met hartkloppingen en keelkramp. Ik voel me binnen een fractie van een seconde ineenschrompelen tot niets. En dat gevoel is niet zomaar weg, daar kan ik rustig een hele dag last van houden, er komt zo’n hele dag niets uit mijn handen. Ik ben dan ook veel te emotioneel om rationeel de dingen op een rijtje te zetten, de kritiek te beoordelen en in de juiste verhoudingen te plaatsen. Gelukkig heb ik inmiddels wel geleerd dat ik daarom beter niet meteen op zo’n mail kan reageren.
    Heel langzaam leer ik wat jij ook beschrijft Leonore: vervolgreacties (zelfrechtvaardiging, beschuldiging, reacties bedenken) niet meteen toelaten. Eerst even rustig achteroverleunen, diep ademhalen, letterlijk afstand nemen door even door het huis en de tuin te lopen. Helaas, Malik, ik ben er niet altijd van overtuigd dat ik er zelf meer verstand van heb 🙂 Maar ik leer wel te zorgen dat de negatieve emoties geen bezit van me nemen, het rustiger en beter op te lossen.

    1. Author

      Och ja, Mirjam, ik schreef nu wel zo stoer dat ik ermee weet om te gaan, maar dat is niet vanzelf gekomen en het blijft dus lastig. Ik heb het in mijn blog over meditatie, maar dat is maar een van de dingen die ik gedaan heb om beter in mijn vel te komen, want daar komt het uiteindelijk wel op neer.

      Ik heb trouwens een keer een heel leuke tip van iemand gekregen over omgaan met negatieve reacties. Zij had een of ander theeservies dat ze heel mooi vond, maar niet zomaar voor zichzelf wilde kopen. Toen had ze zichzelf beloofd dat als ze negatieve kritiek kreeg, ze elke keer een onderdeel van dat servies mocht kopen. Dus volgde op die negatieve kritiek altijd een gedachte van ‘Yes, ik mag weer een kopje kopen.’ Dat verzachtte de negatieve emoties. Kun jij iets verzinnen waarmee je jezelf beloont als je kritiek krijgt? Moet je wel bedenken op een moment dat er niets aan de hand is.

  5. Lieve mensen
    ik lees aan de ene kant met empathie, aan de andere kant met verwondering.
    1 E-mail is een plaag: totaal ongeschikt om met elkaar over gevoelige kwesties zoals de waardering van een tekstproduct te communiceren. Als ik het mailtje zou hebben ontvangen, zou ik meteen in de telefoon zijn gaan hangen om even precies te weten wat de afzender bedoelt. De combinatie van “niet”, “100%” en “tevreden” geeft ruimte voor vele interpretaties, en “gissen is je vergissen”.
    2 Een tekst is nóóit perfect. Ik heb zowel naar opdrachtgevers, als naar leveranciers van teksten zoals bij Tekstblad, altijd volgehouden dat elke tekst altijd beter kan. Dat was ook mijn fundamentele kritiek op de hele beweging van het pretesten; bij elke revisie krijg je weer nieuwe verbeterpunten.
    3 Bovendien is je klant in principe niet de einddoelgroep van je tekst. Je kunt het gesprek aangaan over de mate waarin zij (de klant) denken, als ze niet 100% tevreden zijn, dat de tekst ook echt niet effectief of contra-effectief zou zijn bij de doelgroep, want misschien schatten zij die anders in dan jij en realiseren zij zich, juist op basis van jouw tekst, dat die anders reageert dan ze oorspronkelijk dachten of bij de briefing vertelden. Of misschien moet je kiezen, want bestaat de doelgroep uit delen waarvan de ene groep belangrijker wordt gevonden dan de andere.
    4 Allemaal dingen dus die niets met jouw eigen persoonlijkheid, je ego of ethos te maken hebben en alles met logos en in zoverre met pathos, dat je je met al je kennis en inzicht wil inzetten om er het beste van te maken. Je bent een reagerend, creatief onderdeel van een hermeneutisch (circulair) proces, geen vuurtoren, geen Big Ben, geen geijkte meter in Parijs.
    5 Een hartelijke groet aan iedereen

    1. Author

      Mooi, al die verschillende soorten reacties.

      Het is allemaal waar wat je zegt, Felix. Elk van je 5 punten. Tegelijkertijd ook heel rationeel.

      Punt is alleen dat als een negatieve reactie, kritiek dus, je raakt, al die rationele gedachten je geen sikkepit helpen, of nou ja, hooguit een heel klein beetje. Er bestaat helaas geen uit-knopje voor gedachten die door je heen spoken of een fysieke reactie van je lichaam. Dat heeft tijd nodig en soms wat extra aandacht.

      In ieder geval maak ik uit je reactie op dat jij , net als Malik, niet geraakt wordt door kritiek op je werk. Heerlijk!

  6. Dát het kritiek is, is jouw interpretatie. Misschien is het ook wel zo geuit, er zal meer in het berichtje gestaan hebben dan alleen die ene zin. Dan nog, stel je voor dat alle ambachtslieden op zo’n persoonlijke, zelfs lijfelijke, manier met hun werk om zouden gaan, we zouden geen leven hebben. Je weet toch dat in elke moskee een foutje zit? Omdat alleen Allah perfect is?
    En natuurlijk ben ik ook wel eens door kritiek geraakt en van slag geraakt – vooral als er zakelijke consequenties aan werden verbonden, zoals niet of maar half betalen ofzo, en niet gebruiken – en natuurlijk weet ik ook dat juist in ons werk, het muurtje tussen de persoon van de tekstschrijver en diens werk maar heel dun is, doorzichtig. Want in eerste instantie is het jouw adem die in de tekst waait, dat kan je trots maken als het wordt gewaardeerd en kwetsbaar als dat niet meteen zo is.
    Overigens, mijn idee over ‘het werk’ leidde me er ook toe om het recht op auteursvermelding en auteursrecht in onze sector eigenlijk grote onzin te vinden. Een ander kan het ook, wij zijn volstrekt vervangbaar en meestal niet vreselijk origineel (wel soms te braaf en te saai en te middle-of-the-road, te veilig). Maar iemand moet het doen, en dan moet je het goed doen.
    Vaak suggereer ik ook nog wel varianten, met het oog op de mogelijk gewenste uitstraling van lef, wil om zich te onderscheiden, net een toefje extra. Dáár kan ik dan wel heel erg mee in mijn nopjes zijn, als ik die mogelijkheden bedenk en uitwerk. Ook als ze het afwijzen.

    1. Author

      Ja, dat is waar. Het is mijn interpretatie. Overigens heb ik het niet over fouten maken, dat doet iedereen inderdaad en ik zeker ook in elke tekst, denk ik zo.
      Het gaat over een negatieve reactie op werk dat je hebt geleverd.

      En er stond inderdaad meer in die mail dan ik hier heb geschreven. Wil ik je best wel eens vertellen, maar zet ik niet zo in het openbaar. Bovendien doet het er niet toe.

      Het is wel zo dat kritiek pas raakt als er voor je gevoel consequenties aan zitten. Daar heb je een goed punt. Die consequenties maken we in ons hoofd nog wel eens groter dan ze werkelijk zijn, misschien zit daar de crux.

    1. Author

      Goh, dat sluit toevallig goed aan! Ik wist niet dat deze workshop op de planning stond. Vind ik dan ook wel interessant. Ik leer graag nieuwe methodes. Niet alleen voor mezelf, maar ook voor mijn klanten die ik begeleid als schrijfcoach en die tegen schrijfblokkades aanlopen. Hoe groter mijn gereedschapskist hoe beter.

  7. Probeer inderdaad te relativeren wat er gaande is. Het is inderdaad niet erg wanneer je het moeilijk vind om met kritiek om te gaan. Natuurlijk moet dit je op lange termijn niet negatief laten beïnvloeden.

Plaats een reactie

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.