Een serieuze burn-out is zeer ingrijpend voor je beroepspraktijk. Menig tekstschrijver krijgt ermee te maken. Op 7 maart 2013 organiseerde Tekstnet een bijeenkomst over dit onderwerp. Hieronder lees je de belangrijkste informatie die uit deze bijeenkomst en de voorafgaande discussie is voortgekomen.

Wat is een burn-out?

‘Wandelende hoofden’. Dat kenmerkt mensen die tegen een burn-out aan zitten. Het contact tussen hoofd en lichaam is volledig weg. Hun lichaam heeft allang gezegd: ‘Schei uit met dat geren, ga eens zitten en ontspan.’ Tuurlijk, denken ze, en rennen door. ‘Andere mensen krijgen een burn-out. Ik toch niet.’ Totdat het totaal ‘op’ is en ze geen normale zin van vijf woorden meer op papier kunnen krijgen. En dan kan het herstel lang duren.

Burn-out is iets anders dan overspannenheid. In dat geval heb je een drukke periode achter de rug en ben je over je grens heen gegaan. Je hebt te hoge eisen aan jezelf gesteld. Maar een tijdje rustig aan doet wonderen: je kunt binnen enkele weken weer opgeladen zijn en je werk langzaamaan hervatten. Bij een burn-out echter, ga je helemaal door je hoeven. Je hebt nergens plezier meer in. De accu is zo leeg dat ie ook niet meer één, twee, drie op te laden is. Een burn-out vloert je genadeloos.

Hoe loop je een burn-out op?

Een burn-out heeft een lange aanloop. Mensen hebben soms jarenlang te veel van zichzelf geëist. Het is niet iets voor watjes die de kantjes er vanaf lopen. Mensen die afstormen op een burn-out zijn juist grenzeloos in hun verantwoordelijkheidsgevoel. Ze zijn plichtgetrouw en zeer loyaal aan hun opdrachtgevers, waardoor ze niet op tijd aan de bel trekken. Hun persoonlijkheid is vatbaar voor burn-out. Het zijn ideale werknemers of leveranciers omdat ze de lat heel hoog leggen. Het zijn ware stofzuigers, ze trekken veel naar zich toe. En als het niet goed loopt? Nou, dan zetten ze toch nog een tandje bij. Als het echt zo fout gaat, helpen een poosje rustig aan doen of een paar weken vakantie allang niet meer.

Kenmerkend is ook de ontkenningsfase: mensen willen vooral geen burn-out hebben en dus ontkennen ze het tot op het laatste moment. Ze komen met drogredenen: ‘Ja, ik moet zo hard werken, want anders kan ik mijn hypotheek niet betalen.’ Wie eenmaal op de glijbaan richting een burn-out zit, glijdt door en valt diep. Tijd is daarbij een belangrijke factor: het vraagt veel tijd om zover te komen en net zo goed veel tijd om te herstellen.

Wat zijn de oorzaken?

De oorzaak zit ‘m in te lang, te veel, te hard werken en tussendoor te weinig tijd nemen om de energie weer op te laden. Er is een totale disbalans tussen energievreters en energiegevers. En natuurlijk kan het goed zijn om naar veel dieper liggende oorzaken te kijken: hoe zit het met het zoeken naar erkenning? Speelt angst een rol, de angst om af te gaan, de angst om niet meer gevraagd te worden, de angst om door de mand te vallen, de angst dat het eigenlijk nooit goed genoeg is wat je doet? Zijn er in het verleden zaken gebeurd die mee kunnen spelen?

Wat zijn de signalen?

Hoe weet je nu of je in de gevarenzone van een burn-out zit? Vaak herken je dat aan een combinatie van een aantal signalen, zoals:

  • Je gaat altijd maar door (desnoods tot diep in de nacht).
  • Je neemt geen tijd om bij te tanken.
  • Je neemt geen tijd voor hobby’s.
  • Je kunt niet meer relativeren.
  • Je bent snel geïrriteerd.
  • Je kunt je niet meer concentreren en kunt dingen niet meer onthouden.
  • Je hebt geen plezier meer in je werk, maar moet koste wat kost verder van jezelf.
  • Je verliest je gevoel voor humor en wordt cynisch.
  • Je trekt je terug en vertoont solistisch gedrag (‘Ik doe het ook allemaal zelf wel’)
  • Je lijdt aan slapeloosheid, hyperventilatie, hoofdpijn, maagpijn, spierpijn, wat dan ook: iedereen heeft zo zijn eigen zwakke plekken.
  • Je voelt spanningen of pijn in je lijf, maar negeert deze.
  • Je perfectionisme kent geen grenzen: het is lastig een opdracht af te ronden want altijd kan het nóg beter.
  • Je hebt het gevoel dat je jezelf niet meer herkent.
  • Je hebt té veel plezier in het werk, waardoor je niet kunt stoppen. Dat kan een gevaar zijn, want ook dat laat weinig tijd voor andere dingen.

Wat het voor zelfstandige professionals extra lastig maakt, is dat ze vaak geen collega’s hebben die opmerken dat ze toch wel erg doordraven de laatste tijd. Er is niemand om hen met de neus op de feiten te drukken. Dus moeten ze zelf op tijd actie ondernemen. Bij een dienstverband zit de oorzaak van een burn-out voor de helft bij de werknemer, voor de helft bij de werkgever met zijn reorganisaties, onduidelijkheden en werkdruk. Zzp’ers zijn 100% zélf verantwoordelijk. Maar ze hebben het daarmee ook 100% in eigen hand of ze doorschieten.

Hoe kun je een burn-out voorkomen?

Het hoeft niet zover te komen dat je opbrandt. Daarvoor is het nodig om op tijd in te zien dat wat je nu doet niet goed gaat. Een (bijna) burn-out biedt de kans om jezelf beter te leren kennen en daar conclusies uit te trekken. Wie ben ik, wat zijn mijn patronen: wat moet ik aan gewoontes, gedrag en gedachten doorbreken om uit de gevarenzone te blijven?

Enkele dingen die je kunt doen:

  • Voel wat je voelt in je lichaam aan pijn en spanningen. Sta erbij stil.
  • Neem je lichaam serieus en doe yoga, tai chi, meditatie, mindfulness. Ga sporten, wandelen, wat dan ook: zoek een goede manier om in het nu te zijn (en dus uit het denken en uit het getob te stappen).
  • Kijk goed of iets je energie geeft of alleen maar energie kost.
  • Schakel overdag regelmatig af: na twee uur werken doe je minstens een kwartier iets anders.
  • Houd je werklast reëel, maak keuzes, zeg nee, stel grenzen.
  • Zorg voor meer lummeltijd, waarin je zo maar wat doet.
  • Pak een hobby op.
  • Kijk waarin je wat minder energie kan steken. Differentieer. Natuurlijk kan het altijd mooier, leuker, treffender, beter. Perfectionisme is ook kwaliteit van tekstschrijvers, maar draaf er niet in door.
  • Doe je dingen omdat je vindt dat je het moet doen of omdat je het wilt doen? Kun je ‘moeten’ vervangen door ‘willen’?
  • En doe eens vaker de lekker-test. Zeg je wel vaak genoeg: ‘Ik ga vandaag eens lekker….’

Wat kun je doen als je eenmaal een burn-out hebt?

Mensen met een burn-out herinneren zich vaak één specifiek moment waarin ze echt in die burn-out gleden: het was in één keer echt helemaal ‘op’. De fase van ontkenning is voorbij. Dan gaat het er allereerst om te accepteren dat je burnt-out bent. Vervolgens kun je kijken hoe je die volledig lege accu weer langzaam kunt opladen. Daarbij is het zaak om dat niet als een project te zien dat je zo goed en snel mogelijk af moet hebben. Het is een langdurig proces, dat je niet even kunt versnellen door er maar hard genoeg aan te werken.

De vraag is wat nodig is om eruit te komen. Waar word je blij of ontspannen van? Hoe kun je stap voor stap nieuwe energie opbouwen? Welk ondermijnend gedrag of gedachtepatronen onderken je en hoe kun je die veranderen? Het is een ware confrontatie met jezelf. Je leert jezelf (beter) kennen, je ziet dingen van jezelf die je niet geholpen hebben, je moet zelf de juiste dingen zoeken die je wel helpen.

Tips van Tekstnetleden

  • Begin elke dag eens met een kwartier schrijven voor jezelf. Schrijf door, ook als je niet weet waarover je moet schrijven. Het levert een waardevol schrift vol ideeën en denkbeelden op.
  • Vraag je af of je bezig bent vanuit je hart of vanuit je hoofd. Je hoofd heeft oneindig veel argumenten, je hart zegt altijd hetzelfde.
  • Blijf jezelf afvragen of je de dingen met plezier doet.
  • Voel, kom in je eigen lichaam. Wees geen wandelend hoofd.
  • Doe lichaamsgerichte therapie (in plaats van praten, je hoofd weet alles al).
  • Zorg voor goede feedback van je klanten, houd bijvoorbeeld evaluatiegesprekken met je klanten. Dat haalt je weg uit je isolement en weg van de angst om niet goed genoeg te zijn.
  • Denk eens aan een methode als holistic pulsing of hartcoherentie: soms kun je met je hoofd besluiten dat iets moet of dat iets nodig is en vergeet je naar je hart te luisteren.
  • Wij hebben als tekstschrijvers veel creativiteit: pas op dat je jezelf niet de put in fantaseert.
  • Besef dat je niet alles zelf kunt: schakel die corrector, boekhouder of andere dienstverlener in.
  • Las meer stiltes in.
  • Het maakt niet uit wat je doet: als je maar iets doet, waarvan je energie weer gaat stromen.
  • Geef jezelf alle tijd en houd vertrouwen dat je eruit komt. Bekijk je vooruitgang per maand, niet per dag.
  • Doe de dingen die bij je passen. Leven is zijn wie je bent en goed voor jezelf zorgen.

Anneke Nunn maakte hier een mooi spiekbriefje van om boven je bureau te hangen.

Verzekeraars en een burn-out

Een kleine rondgang langs de verzekeraars Nationale Nederlanden, Amersfoortse en Movir leert dat burn-out onder de verzekering valt omdat ze het zien als een geestelijke ziekte. Ze spreken overigens veelal over overspannenheid in plaats van burn-out. Dat blijkt ook uit het verzekeringskundig protocol dat ze hanteren.

Ga eerst naar de huisarts bij burn-outklachten en trek vervolgens zo snel mogelijk bij ons aan de bel, raden ze aan. Doe het voordat je compleet arbeidsongeschikt bent. De verzekeraars bieden meer dan alleen vervangend inkomen, ze bieden begeleiding en ondersteuning, ze doen aan preventie.

Of ze je accepteren als je een burn-out hebt gehad, hangt ervan af: wat was de oorzaak, hoe lang is het geleden? Ze kunnen je accepteren, afwijzen of aannemen met uitzonderingen.

Nog wat tips van ervaringsdeskundigen:

  • Wees gewaarschuwd dat een arbeidsongeschiktheidsverzekering niet altijd biedt wat je zou verwachten uit de verkoopverhalen.
  • Is er een wachttijd voor een uitkering, dan gaat deze vaak pas in als je je meldt (en dat is meestal als je al burnt-out bent).
  • Onderhandel nooit in je eentje met een arbeidsdeskundige, je bent geen partij in geval van een burn-out.
  • Re-integratiebedrijven moeten productie draaien; jouw belang is daaraan ondergeschikt.

Aanbevolen boeken, websites en coaches

Aanbevolen boeken door Tekstnetleden:

  • Carien Karsten, Hart aan het werk (Elmar)
  • John Heider, Tao van leiderschap (Business Contact)
  • Marcus Aurelius, Persoonlijke notities (Ambo)
  • Anne-Christine Staals, Spiritualiteit helpt bij vermoeidheid (Ten Have)
  • Wayne Muller, Sabbath (Bantam)
  • John Kalse, De kracht van ja (Ankh-Hermes)
  • Julia Cameron, Je leven schrijven (Christofoor)
  • Byron Katie, Vier vragen die je leven veranderen (Boekerij)
  • David Servan-Schreiber, Uw brein als medicijn (Lifetime)
  • Marco von Munchhausen, Je leven in balans (Scriptum)
  • Marina Schriek, Gefeliciteerd met je burn-out (Succesboeken.nl)
  • Jan Geurtz, Verslaafd aan liefde (Ambo)
  • Joseph Jaworksi, Synchroniciteit (Indigo)
  • Annegreet van Bergen, De lessen van burn-out (Het Spectrum)

Nuttige websites:

Coaches met specialisatie burn-out (aanbevolen door Tekstnetters):