‘Wat vond jij van de vergadering? Ik vond hem te lang.’ Deze zinnen klinken als correct en alledaags Nederlands. Maar er zit een fout in. ‘Hem’ moet namelijk ‘haar’ zijn omdat ‘vergadering’ een vrouwelijk woord is. Maar wie weet dat tegenwoordig nog? Wie gebruikt nog ‘zij’ en ‘haar’ voor voorwerpen en abstracte begrippen? Kortom: wie ‘verhaart’ nog? Is het niet eens tijd om daarmee te stoppen?
Een stukje taalgeschiedenis. Het Nederlands is uiteindelijk via het Oergermaans ontstaan uit het Indo-Europees: een taal die ongeveer vijfduizend jaar geleden werd gesproken in de buurt van het huidige Oekraïne. Het Indo-Europees had drie geslachten: mannelijk, vrouwelijk en onzijdig.
Versmolten
Bij veel nazaten van dit Indo-Europees kom je deze drie geslachten nog tegen. Het Duits bijvoorbeeld en de klassieke talen Grieks en Latijn. En ook het Nederlands heeft officieel nog drie geslachten. Onzijdige woorden herken je aan het lidwoord ‘het’. Maar mannelijke en vrouwelijke woorden zijn in onze taal eigenlijk versmolten. Ze gedragen zich hetzelfde en hebben hetzelfde lidwoord: het zijn ‘de’-woorden.
Spaans
Was het maar zo makkelijk als in het Spaans. Mannelijke woorden hebben el en un als lidwoord, voor vrouwelijke woorden is dit respectievelijk la en una. Kan niet missen. Maar hoe bepaal je in het Nederlands het geslacht van een de-woord?
147.000
Je kunt het natuurlijk gewoon in je hoofd stampen. Er zijn ruim 147.000 zelfstandige naamwoorden in het Nederlands, dus: succes! Gelukkig zijn er naslagwerken en wat vuistregels. Woorden eindigend op -ing, -heid, -schap, teit, -ij, -ie, -te, -de, -theek, -iek, -ade en -ine zijn vrijwel altijd vrouwelijk. Maar dan weet je nog lang niet alles. Want dat ‘deur’ en ‘tafel’ ook zij/haar zijn, dat wist je vast nog niet!
Mannetje
We maken in de Nederlandse spreektaal snel van de-woorden een mannetje. Tenzij het echt om een vrouwelijke persoon gaat. Maar voorwerpen en abstracte begrippen noemen we eigenlijk bijna altijd ‘hij’. Zie ook de vergadering uit de inleiding.
Interessantdoenerij
Gebruiken we dan toch de vrouwelijke vorm, dan komt het al gauw archaïsch en oubollig over. Dat is wat ik ‘verharing’ noem. Een tekst een plechtige toon geven door het vrouwelijke geslacht van woorden te benadrukken. ‘De theatervoorstelling kende vanavond haar première’ klinkt in mijn oren als 18e of 19e-eeuws Nederlands. En bovenal als interessantdoenerij. Want wie praat er nu nog zo?
Onjuiste verharing
Interessantdoenerij of niet, grammaticaal gezien is deze zin tenminste nog wel juist. Ik erger me pas echt als woorden die niet vrouwelijk zijn vrouwelijk worden gemaakt. Dat is onjuiste verharing. Het museum viert háár jubileum, Nederland heeft háár onschuld verloren. ‘Haar’ past nooit bij onzijdige woorden. ‘De dag is nog jong, ze trilt in de zon’, zong Spinvis ooit. Goede muzikant en tekstdichter, maar een dag is toch echt mannelijk.
Als tekstschrijvers moeten we grammaticaal correct schrijven. Maar wat als je dan in een soort paralleltaal schrijft, die geen mens nog spreekt? Is het echt fout om vrouwelijke woorden te vermannelijken omdat geen mens nog weet dat we nog vrouwelijke woorden hebben? Waarom schaffen we dat onderscheid niet af? Zoals de Zweden en Denen al lang geleden hebben gedaan. Ook daarin zijn ze gidslanden.
Foto: Krzysiek op Pixabay
Reacties
Er zijn nog geen reacties geplaatst.
Plaats een reactie
Je reageert op een bestaande reactie.
Je moet ingelogd zijn als lid om te kunnen reageren.
Inloggen