‘Ik gisteren geleerd op school hoe komma boven heet’
‘Oh ja? Vertel!’ moedig ik mijn negenjarig Syrisch voorleeskind aan, verbaasd over deze onverwachte taalkundige kennis. Komma’s en punten zijn nooit haar favorieten. Als ik haar laat voorlezen rijgt ze alle zinnen monotoon aan elkaar.
Ze denkt even na. ‘Eh, ik weet niet goed hoe moet zeggen, maar denk aposteroof.’
‘Wow wat knap van je, een apostrof. Zo heet dat inderdaad!’
Ze begint meteen met een opsomming van de dagen van de week, voorafgaand met ’s. Ook wandelt ze met groot gemak door de dagdelen: van ’s ochtends vroeg via ‘s middags naar ’s avonds laat en ’s nachts.
En dan doe ik iets waar ik vroeger als kind zó’n hekel aan had als mijn vader mij dat flikte: ik stel een vervolgvraag.
Eentje waar zij onmogelijk het antwoord op weet, zodat ík haar dat kan gaan uitleggen. ‘En weet je ook waaróm die hoge komma daar voor die s staat?’ Ze haalt onverschillig haar schouders op. Tweede naamval schiet door me heen. Hoe ga ik dat uitleggen aan een negenjarige?
Ik vertel haar dat de mensen in Nederland vroeger niet op maandag zeiden maar des maandags. Maar om het wat gemakkelijker te maken hebben ze daar ’s maandags van gemaakt. De apostrof vervangt dus de letters de.
Haar blik zegt genoeg. Dit is duidelijk een gevalletje ene oor in, andere weer uit.
Maar de apostrof heeft zich in mijn brein genesteld.
Terugrijdend naar huis ga ik de weekdagen nog eens na. Ik struikel over ’s donderdags en ’s dinsdags. En wat te denken van ’s vrijdags? Des vrijdags klinkt toch veel mooier. Ik vind opeens die apostrof alleen nog maar kloppen bij de maandag en de woensdag, omdat hun beginletters goed combineren met de ‘s. En wat doe je met zaterdag en zondag? Die beginnen al met een s-klank. Gebruik je daar dan wel nog de apostrof?
Getriggerd door deze ‘komma boven’ duik ik, eenmaal thuis, in de Schrijfwijzer van Jan Renkema. Iets dat ik vaak doe als ik twijfel over iets taligs. Maar liefst vier pagina’s zijn gewijd aan de apostrof.
Och ja natuurlijk, een apostrof heeft zoveel meer in huis dan alleen die gemoderniseerde versie van de tweede naamval.
Zo is er de meervoudsapostrof (auto’s), de bezitsapostrof (oma’s hoed), de verkleinwoordapostrof (baby’tje), de weglatingsapostrof (m’n A’dam), de cijferwoordenapostrof (90’er jaren), om uiteindelijk in de laatste alinea terecht te komen bij de dagen- en seizoenenapostrof.
En inderdaad, daar lees ik dat de ’s bij dinsdag, donderdag en vrijdag niet voorkomt, omdat die niet goed uitspreekbaar is in combinatie met de beginletter. En als we ’s zomers zomers gekleed gaan, dan horen we dat niet in de uitspraak, maar zien we het wél terug in de geschreven versie.
Maar ja, hoe ga ik dat in vredesnaam allemaal uitleggen aan een negenjarig Syrisch meisje? Niet dus!
Tot mijn stomme verbazing begroet ze me de week erna enthousiast met: ‘De juf vertelde ook over des. Ik zei: dat weet ik al. Van jou!’ Haar gezichtje straalt.
Ik ben benieuwd of de andere versies van dit veelzijdige leesteken ook nog voorbij gaan komen tijdens haar basisschooljaren. Ze zal het me zeker vertellen als het zover is.
En waarschijnlijk ga ik haar dan tóch weer zo’n irritante vervolgvraag stellen.
Reacties (1)
Plaats een reactie
Je reageert op een bestaande reactie.
Je moet ingelogd zijn als lid om te kunnen reageren.
Inloggen